اخبار

طب سنتی l ” پا ” و ” زخم پای دیابتی ” در طب سنتی ایرانی

خود بازرسی، خود مراقبتی و اصلاح مزاج

به گزارش مجله خبری بوعلی به نقل از روزنامه سلامت، خود بازرسی و خود مراقبتی و اصلاح مزاج و کمک به درمان زخم دیابتی یکی از مسائلی است که در طب سنتی ایرانی قابل بحث است. هر پای انسان ۳۳ مفصل، ۲۶ استخوان و بیش از ۱۰۰ عضله، رباط و تاندون دارد که همگی با هم باعث می شوند وزن انسان در همه جای بدن پخش شود و انسان بتواند حرکت کند. ناهنجاری های دردناک پا، علائم هشدار دهنده بیماری جدی تری مثل دیابت ، اختلال گردش خون و مشکلات عصبی هستند.

3 مشکل شایع مربوط به پا  

3 مشکل شایع مربوط به پا که می‌توانند در بیماری‌های جدی پا دخیل باشند و به خصوص در بیماران دیابتی بسیار اهمیت دارد.

میخچه و پینه: میخچه زمانی ظاهر می شود که فشار زیادی روی پوست پا وارد شود. این مشکلات معمولاً روی انگشت بزرگ و انگشت پنجم(کوچک) انگشت کوچک پا بروز می کند زیرا فشار در این قسمت ها بیشتر است. اختلال در وضعیت اعصاب پا (نوروپاتی) باعث تحلیل رفتن عضلات و تغییر شکل پا می‌شود. کاهش فشار با استفاده از کفش گشاد تر یا بالشتک ضربه گیر توصیه می شود ولی در موارد وخیم تر از جراحی برای درمان استفاده می شود.

عفونت ناخن پا: کوتاه کردن نادرست ناخن ها باعث می شود لبه تیز ناخن زمان درآمدن در گوشت پا فرو برود که اغلب در انگشت شست پا اتفاق می‌افتد. در بیماران دیابتی به دلیل نوروپاتی و ضعف بینایی توصیه می شود سایر افراد خانواده ناخن بیمار را کوتاه کنند. در صورت بروز عفونت باید آنتی بیوتیک (راه درمان طب سنتی ایرانی متفاوت است که در ادامه مطلب به آن اشاره شده) مصرف کرد در موارد شدید و وخیم شاید نیاز به دبریدمان (عمل جراحی ساده) باشد.

قارچ: قارچ ها به مناطق گرم و مرطوب بدن مثل پاها (معمولاً بین انگشتان عرق کرده پا) جذب می شوند و در آنجا رشد می کنند. رعایت نکردن بهداشت پاها باعث می‌شود قارچ در پا رشد کند بنابراین توصیه می شود هر روز بین انگشتان پا مشاهده و تمیز شود.

انواع زخم در طب سنتی ایرانی - دیابت
انواع زخم در طب سنتی ایرانی – دیابت

انواع زخم در طب ایرانی

شقاق جلد: ترکیدن پوست بدن در هر موضع از جمله دست و پا

سحج یا خدش: بریدگی در جلد (خراشیدگی پوست بدن)

جراحت: بریدگی در عضله بدون چرک

قرحه: بریدگی در عضله همراه با چرک

قرحه عسر الاندمال: زخمی دیر بهبود یافته و در نهایت فساد. با توجه به این که زخم پای دیابتی نسبت به سایر زخمها دیر علاج تر و مقاوم به درمان است از انواع قروح ذکر شده در منابع طب سنتی ایرانی، ویژگی های قرحه عسر الامندمال به آن نزدیک تر است.

اسباب قرحه عسر الاندمال (علل زخم دیر بهبود یابنده)

در کتاب های طب سنی ایرانی برای قرحه عسر الاندمال سبب های زیادی بیان شده که کمی خون در بدن، زیادی خون، خون نامناسب، تورم عضو بالاتر، سوء مزاج های بدن یا عضو، گوشت سفت کنار زخم، استخوان عفونی در عمق زخم، عفونت زخم،  هوای آلوده، محیط نامناسب، گوشت نرم شده، رگ بزرگ در زخم، استعمال داروی غیر موافق مزاج زخم، تجمع غیر طبیعی مواد در بدن، فیستول در زخم و بدی درمان معالجه را شامل می‌شود.

مکانیسم ایجاد زخم در طب سنتی ایرانی

فرآیند ایجاد قرحه (زخم) در کتاب های ایرانی به این ترتیب است که وقتی مواد بسیار در بدن تجمع می یابند و در آنها افزایش غلظت ایجاد شود، در مجاری انسداد رخ می‌دهد. به دنبال انسداد، اختلال در مسیر عبور غذا و انرژی به عضو روی خواهد داد و سوء مزاج در عضو اتفاق می افتد که منجر به ضعیف شدن عضو می‌شود.

بر اثر ضعیف شدن عضو غذا به خوبی هضم نمی‌شود، در نتیجه منجر به فساد و چرک و به دنبال آن زخم خواهد شد. با توجه به اینکه عفونت در زخم پای دیابتی یکی از عوامل پیشرفت زخم است، همانطور که در طب سنتی ایرانی بیان شده، میکروب‌ها زمانی می توانند باعث فساد و تعفن شوند که زمینه مناسب برای رشد آنها به وجود بیاید و آن زمانی است که حرارت غریزی ضعیف شود.

حرارت غریزی

حرارت غریزی وسیله ای است طبیعی که بدن را در مقابل حرارت خارجی و سرمای خارجی محافظت می کند. در زخم پای دیابتی حس مختل می‌شود و نوروپاتی بروز می‌کند پس می‌تواند مشابه علائم خدر(بی حسی) باشد.

خدر به معنی فتور است و علتی است که در حس لمس ایجاد می‌شود. اگر سبب قوی باشد، حس کاملا از بین می رود و گرنه به دلیل نقصان ناقص می شود. با توجه به اینکه خشکی در زخم پای دیابتی منجر به ایجاد شقاق(ترک)می‌شود، توجه به علل خشونت ضروری است. اسباب خشونت شامل اسباب خارجی و داخلی هستند.

اسباب خارجی مثل گردو و غبار و زدن ضماد های خشک باعث می‌شود اعضا خشن شود و اجزای آن پست و بلند شوند. اسباب داخلی مانند ریختن ماده که در سطح عضو نفوذ  کند و رطوبات داخل آن را که باعث نرمی سطح آن می شود، دفع کند و باعث خشونت آن ‌شود.

اصول درمان زخم در طب ایرانی

گرچه اصول درمان زخم، مانند تمام بیماری ها بر اساس رفع سبب ایجاد بیماری است، با توجه به بودن یا نبودن علائمی مانند درد، سیاهی عضله، تجمع مواد و تغییر شکل عضله، زخم ها به دو گروه کلی زخم های ساده و زخم های مرکب تقسیم می‌شوند که هرکدام درمان خاصی دارند.

الف) تدابیر غذایی:

شامل کاهش غذا و غذای مناسب، پاکسازی بدن از اخلاط بد و مصرف غذای سالم تولید کننده خون مناسب است.

ب) داروها:

خواص داروهای درمان کننده زخم ها در کتاب های طب ایرانی شامل:

1) داروهای پاکسازی کننده عفونت(انزروت، عسل و…)

2) داروهای حذف کننده گوشت مرده(زنگار، اسفیداج و…)

3) داروهای حذف کننده رطوبت های اضافه(سوسن، نرجس، مر، افیون و…)

4) داروهای رویاننده گوشت تازه(مر، صبر، کندر، مازو، گلنار، دم الاخوین و…)

5) داروهای ترمیم کننده پوست زخم(انزروت، کندر، سوسن، گلنار، مازو و…)

ج) درمان های دستی (حجامت، زالو، فصد و…):

انواع اعمال یداوی برای درمان قروح شامل حجامت اطراف زخم، فصد از رگ موافق آن، زالو اطراف زخم، بریدن گوشت، مالش زخم با آب ولرم، داغ(کی)، ماساژ(دلک) آهسته اطراف زخم، خراش زخم و خارج شدن خون از آن، شکافتن موضع زخم و برداشتن استخوان است.

حجامت - طب سنتی ایرانی
حجامت – طب سنتی ایرانی

نکته اصلی درمان زخم دیابتی

ابتدا برای پاکسازی زخم از دارویی که زخم را از عفونت پاک کند، استفاده می‌شود، سپس داروهایی برای حذف رطوبات اضافی زخم و بعد دارویی که رویاننده گوشت باشد استفاده می شود تا خونرسانی زخم برای تولید بافت جدید افزایش یابد. در انتها داروهایی به کار می‌روند تا سر زخم را به هم بیاورند و زخم بسته شود.

اتیولوژی زخم پای دیابتی در طب کلاسیک

در ۶۳ درصد موارد اتیولوژی زخم شامل سه علت نوروپاتی، بدشکلی و تروما یا ضربه به همراه هم است اما موارد دیگری مانند بیماری شریان محیطی (PAD)، ادم، سابقه زخم قبلی و وجود سایر عوارض دیابت (رتینوپاتی، نفروپاتی) نیز از علل ایجاد زخم پای دیابتی محسوب می شوند. سد دفاعی پوست به دنبال هیپرگلیسمی طولانی مدت دچار اختلال می شود و عوامل متعددی در پوست و تغییر می یابند که به تدریج زمینه‌ساز زخم پای دیابتی می شوند. یکی دیگر از علل مهم ایجاد زخم در بیماران دیابتی نداشتن حس حرارت و درد است.

علائم زخم پای دیابتی در طب کلاسیک

درد، بی‌حسی، ترشحات، ادم، تغییر رنگ، پوسته ریزی، کاهش نبض شریانی، خشکی، ضخامت پوست، پینه، ترک پوستی، تاول، بدشکلی پا و کاهش رفلکس تاندون از علائم زخم پای دیابتی هستند.

دکتر یونس نجفیان رضوی – متخصص طب سنتی ایرانی و مکمل دانشگاه علوم پزشکی مشهد

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دوازده + 6 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن