اخبار

کاربرد انواع ماساژ در طب رایج و سنتی

به گزارش مجله خبری بوعلی به نقل از مجله دانشگاه علوم پزشکی قم؛ ماساژ به معنی مالیدن و ورز دادن عضلات و مفاصل بدن با دست است. گمانه های مختلفی؛ ازجمله کلمه عربی “مس” (لمسکردن)، سانسکریت “Makesh ،”فرانسوی”Masser،” پرتغالی “Amasser “یا “Massa ،”یونانی”Massein “و عبری “Mashesh “برای ریشه لغوی ماساژ مطرح شده که تقریباً همه آنها به مفهوم ورز دادن و فشردن است. در سوریه باستان، بابل و آشور معتقد بودند ماساژ، ارواح خبیثه را از بدن خارج می کند.

ماساژ در نقاشی های غارهای پیش از تاریخ نیز دیده شده است. در منابع عبری، مصر (در پاپیروس 1700 سال قبل از میلاد)،روم، یونان، چین (jing Nei/ching Nei 2600 قبل از میلاد)،ژاپن، ایران و هند (2000 سال قبل از میلاد) نیز ماساژ وجود داشته است. بقراط (سال 357-460 قبل از میلاد)، بوعلی سینا و امبروس بار (در قرن دهم و شانزدهم بعد از میلاد) در کتب خود به مباحث ماساژ پرداخته اند.

درمان های فیزیکی چینی Tui Na از (350) سال قبل توسط پرتغالی ها به اروپا آورده شد که اساس کارهای پر لینگ (Ling Per ) شد. با توجه به اینکه بعضی از روشها از آسیا به غرب وارد شده، اما به نظر می رسد فرهنگ های مختلف به طور مستقل آن را توسعه داده اند و سبک های مختلفی(مانند توئینا، آبهیانگ و دلک) از آن به وجود آمده است.

Evaluation of Mechanism and Applications of Different Types of Massage
in Current Medicine and Traditional Medicine

انواع ماساژ

در اروپا و غرب، از انواع دیگر ماساژ مانند کالسیک (سوئدی)، ماساژ بافت همبند، ماساژ سطحی (تماسی)، تخلیه لنفاوی، رولفینگ و تراگر استفاده می شود. زکریای رازی در کتاب الحاوی فی الطب برای درمان بسیاری از بیماری های مغز و اعصاب، گوارش، قلب و عروق (صرع، فالج، صداع، غشی و استسقا) دلک را توصیه کرده است. در دهه های اخیر نیز از ماساژ برای درمان بیماری های گستردهای همچون: دیابت، افسـردگـی، اوتیسـم، آرتـریـت، فیبـرومیالـژیـا، فشـارخـون، آسم،مولتیپل اسکلروزیس، ایدز، سرطان پستان، پارکینسون، دمانس و سیاتیک استفاده می شود.

Goats طی دو مقاله در سال 1994 ،تنها به بررسی روش انجام و مکانیسم ماساژ سوئدی و بافت همبند پرداخت در مطالعه حاضر به بررسی مقایسه ماساژ های گوناگون از نظر روش، کاربرد و مکانیسم احتمالی آنها پرداخته شده است.

ماساژهایی با گرایش نو

این ماساژها شامل: تخلیه لنفاوی، ماساژ سوئدی، ماساژ سطحی و بافت همبند است.

1) تخلیه لنفاوی  Manual Lymphatic Draina

Therapy: MLDT

این ماساژ توسط  Emil and Estri سال 1930 برای درمان سینوزیت مزمن و اختلالات ایمنی ابداع شد. در این ماساژ به علت سطحی بودن عروق لنفاوی، از لمس خیلی سبک و بدون روغن استفاده می شود. مکش ناشی از این فشار، جریان لنف و مایعات را بیشتر کرده، همچنین از ادم و ورم عضوی می کاهد و علاوه بر تخلیه لنفـاوی باعـث تخلیـه وریدهای سطحی و عمقی نیز می شود.

در درمان لنف ادم (Lymphedema) تأثیر آن نشان داده شده است که تئوریهای مطرح شده آن عبارتند از: تحریک سیستم لنفاوی با افزایش جریان لنف، تسریع در انتقال بازمانده های بیوشیمیایی بدن، کاهش ادم با افزایش دینامیک مایعات بدن و ایجاد حالت بدون استرس با کاهش واکنشهای سمپاتیکی همزمان با افزایش تون پاراسمپاتیکی.

تأثیرات فیزیولوژیک این ماساژ عبارتند از: افزایش دفعات انقباض لنفاتیکی، افزایش جذب پروتئین ها به عروق لنفاتیک، کاهش فشار میکرولنفاتیک ها، تخلیه لنف از عروق جانبی لنفاتیکی، کشیده شدن مایعات از قسمـتهای متورم به قسمتهای غیردرگیر در پی تخلیه لنف، ایجاد آرامش با تأثیر بر سیستم عصبی خودکار، تحریک سیستم ایمنی در غدد لنفی، افزایش دفع مواد زائد، تحریک غیرمستقیم جریان خون، کاهش گرفتگی عضلاتی و درد، کاهش آنزیم های سرمی ناشی از آسیب های ورزشی و کاهش ورم مفاصل در پی کشیدگی.

موارد انجام (اندیکاسیون) تخلیه لنفاوی MLDT عبارتاند از: لنفادم، عفونت های مزمن، ادم لنفودینامیک، استرس، نارسایی مزمن وریدی، سردرد مزمن، اسکار جراحی/سوختگی، میگرن (قبل و بعد از جراحی)، درد مزمن، بهبودی زخم، فیبرومیالژیا، شکستگی ها، سندرم خستگی مزمن، بارداری، بیماری التهابی مفاصل، دتوکسیفیکاسیون بافتی و چینوچروک پوستی.

همچنین در مواردی مانند التهاب یا عفونت حاد، مشکلات عمده قلبی، ترومبوز، انسداد وریدی، خونریزی، آنوریسم حاد و تومورهای بدخیم MLDT نباید انجام شود (کنتراندیکاسیون).

2) ماساژ سطحی (Tactile Massage)

این ماساژ در اواسط سال 1960 ابداع شد. در چهار دهه قبل، این ماساژ توسط Ardeby برای کاهش درد و اضطراب نوزادان نارس به کار گرفته شد و توسعه یافت. همچنین برای بیماری های روماتیسمی، سکته CVA ،تهوع بارداری و دیابت نوع 2 مورد استفاده قرار گرفت. در این ماساژ، حرکات آرام کف دست (افلوراژ) بر روی کل بدن با روغن انجام می شود که در بیماری های حاد، حس بهتر شدن و امنیت ایجاد می کند و باعث تحریک گیرنده های لمسی در پوست شده، ولی بر روی عضلات تأثیری ندارد.

  traditional medicine - Tui Na - Manual Lymphatic Draina - Emil and Estri -  Abhyang
traditional medicine – Tui Na – Manual Lymphatic Draina – Emil and Estri –  Abhyang

3) ماساژ کلاسیک یا ماساژ سوئدی  Classic or Swedish massage

در منابع مختلف ازMezger و Ling به عنوان ابداع کنندگان این روش نام برده شده است. براساس مقاله Mallios؛  ling استاد شمشیربازی و ژیمناستیک بوده که برای تقویت عضلات از یکسری حرکات و ماساژ (سیستم لینگ یا درمان حرکتی سوئدی) استفاده می کرده است. در اواخر سال 1800 میلادی، Mezger با دنبال کردن کارهای لینگ، سیستم Ling را به دانمارک و آلمان برد، سپس 2 نفراز شاگردان Mezger به نامهای Berghman و Helliday از ترکیب آموزههای Ling و Mezger ، ماساژ سوئدی را اختراع کردند.

این ماساژ برمبنای آناتومی بدن می باشد؛ بدین صورت که دست درمانگر با لغزاننده (لوبریکانت)، مستقیماً با پوست تماس دارد و حدود یک ساعت در هر جلسه انجام می شود. حرکات ماساژ در مسیر عروق لنفاوی و وریدها بوده و شامل پنج مرحله است:

  • افلوراژ (Effleurage) حرکات لغزشی سبک
  • پتریساژ (Petrissage) ورز دادن
  • فشردن و بلند کردن پوست و عضلات
  • فریکشن (Friction) حرکات مالشی پوست و عضله
  • تاپوتمنت (Tapotement) ضربات ریتمیک سریع و ملایم روی پوست و عضلات
  • ویبراسیون(Vibration) لرزاندن پوست

ماساژ سوئدی به طور مکانیکی عضلات، پوست، تاندون، فاشیا و بافت همبند را فعال میکند و غیرمستقیم تون عصبی سیستم خودکار را تنظیم می کند.

4) ماساژ بافت همبند (Connective Tissue Massage)

Dicke (سال 1940) در آلمان این ماساژ را کامل کرد، سپس در انگلستان توسط Ebner عمومی شد. این ماساژ برای آزادسازی چسبندگی پوست از بافت همبند به کار می رود. روشهای آزادسازی از مرکز به اطراف، با فشار عمقی بر روی نواحی مرکزی مانند خاجی، مهره های کمر، اطراف لگن، قفسه سینه و دنده ها انجام می شود که ممکن است نتایج آن در اندام دورتر مشاهده گردد.

درماتوم ها، اعصاب خودکار و سوماتیک در این روند درگیر شده و نتایج بالینی آن (تسکین بخشی موضعی، پرخونی، تحرک بیشتر بافت همبند و برطرف شدن گرفتگی عضلانی) می تواند در ارتباط با واکنش این اعصاب باشد. اثرات فیزیولوژیک این نوع ماساژ عبارتاند از:

  1. موضعی: آزاد شدن هیستامین از ماست سل ها که منجر به ورم عضوی، دیلاتاسیون عروقی همراه با رفلکس های اکسونی موضعی و افزایش جریان خون شده که در پی آن التهاب های مزمن و تحت حاد بهبود یافته و با نقل و انتقال مواد شیمیایی دردزا، درد تسکین مییابد.
  2. عمومی که از طریق تأثیر بر سیستم خودکار (پاراسمپاتیک) علائم در سایر اعضـای دورترو عمقی تر ایجـاد می شـود، همچنین تحریک زیاد مکانورسپتورها باعث فعال شدن مکانیسم درد – دروازه (gating-pain) شده و ایمپالس های درد را مهار می کند.
  3. تحریک سیستم عصبی مرکزی باعث آزاد شدن اندورفین میشود (تسکین درد).
  4. آزادسازی هورمون (مانند هورمون های کنترل کننده خونریزی در عادت ماهیانه.

ماساژ بافت همبند را در موارد ذیل می توان انجام دادپ(اندیکاسیون):

بیماری های قلبی ریوی، نقایص جریان خون محیطی، پاتولوژیهای عصبی، مشکلات زنان و زایمان، بیماریهای گوارشی و ادراری تناسلی، همچنین جهت بهبود بد عملکردی مفصلی – نخاعی، استئوآرتریت، بیماری های روماتوئید، درد کانال عصبی، سیاتیک و نورالژی.

در مواردی همچون بدخیمی ها، التهاب حاد، آبسه، سه ماهه سوم بارداری، تب و عفونت (به طور مطلق)، نباید ماساژ بافت همبند انجام گیرد (کنتراندیکاسیون)، ولی در کاهش فشارخون و خونریزی ماهیانه در زنان میتوان با احتیاط انجام داد.  

Classic or Swedish massage - Connective Tissue Massage - Tactile Massage
Classic or Swedish massage – Connective Tissue Massage – Tactile Massage

ماساژهای سنتی

این ماساژها شامل: (دلک) ایران، (آبهیانگ) هند و (توئینا) چین می باشد.

1) توئینا (Tui Na)

توئینا یکی از روشهای درمانی فیزیکی/ارتوپدی طب چینی است که در کتاب طب داخلی چین

(Huangdi Neijing Suwen (Yellow Emperors Classic of internal Medicine به آن اشاره شده است.

درمان های مدرن فیزیکی، ماساژ، کایروپراکتیک و استئوپاتی بخشی از آثار و نتایج توئینا را بروز می دهند. توئینا براساس گردش انرژی حیاتی یا چی (QI) در کانال های مردین همه بدن است. این ماساژ با اصول طب سوزنی و نقاط فشاری انجام می شود. با استفاده از انگشت، دست، بازو، زانو و کف پا، ماساژ مناطق موردنظر انجام شده تا نقاط فشاری که در مردین ها قرار دارند، برانگیخته شوند. از روش های تکان دادن، چنگ زدن، پیچاندن، مالیدن، سائیدن، چرخاندن، لوله کردن پوسـت و ایجـاد نوسـان برای حرکـت چـی، جـریان خـون و رفـع انسداد نیز استفاده می شود.

باز شدن چی، جریان خون را بهتر کرده و آرامشبخش است، همچنین منجر به بازشدن مفاصل، رفع کشش و تمدد، تحرک تاندون ها، شل و طویل شدن عضلات، تقویت پوست، برطرف شدن درد و تسهیل کمپلکس عضله – غشا می شود (Myofascial Complex)

در شکل کالسیک توئینا (Tuina Chan Zhi Yi) از فشارهای سبک تا سنگین و مداوم انگشت شست برای برانگیختن نقاط فشاری استفاده شده و برای فعال کردن مسیرهای فرعی مچ دست نیز چرخانده می شود. فشارهای مختلف، نتایج بالینی متفاوتی دارند. تأثیر درمانی توئینا به متغیرهای فرکانس، مدت و فشار نیز مربوط می شود. از فشارهای سبک، معتدل یا سنگین در مدت های مختلف با توجه به شرایط بیمار می توان استفاده کرد.

2) آبهیانگ (Abhyang)

آبهیانگ یا ماساژ هندی، برای پیشگیری و درمان انجام میشود. آبهیانگ ماساژ نقاط مارما با روغن مناسب است، ولی فشردن این نقاط، ماردانا نام دارد. مارما یا مارما چیکیتسا، 107 نقطه در سرتاسر بدن بوده که شیبه نقاط طب سوزنی و فشاری است. اعضای بدن با این نقاط و مراکز انرژی (چاکراها) و 12 کانال سرشتی پراناها (انرژی حیاتی) مرتبط بوده و در حفظ تعادل و سلامتی نقش دارند. مارماها به عنوان نقاط پرخطر در جراحی و هنرهای رزمی هندی از دیرباز مورد توجه بوده و قدمتی 5000 ساله دارند که توسط راهبان بودایی به سایر کشورها (چین، کره، ژاپن) نیز برده شده اند.

این ماساژ برای همه سنین (روزانه یا دو یا سه روز) یک بار در تمام نقاط بدن؛ به خصوص سر، گوش و پا انجام می شود. در این ماساژ از روغنهای مختلفی مانند کنجد، خردل و نارگیل به صورت مفرد استفاده می شود که در بچه ها روغن های مزبور به صورت پخته شده همراه با موادغذایی مصرف می شوند.

آبهیانگ و مراقبت

آبهیانگ در بچه ها و سنین بالا جهت درمان لاغری، بیماری های خشکی دهنده، پوست خشک، ریزش مو و تغییر رنگ پوست انجام می گیرد. آبهیانگ در دو دسته از افراد نباید انجام شود:

  1. بزرگسالان: داشتن تب، به دنبال قی، مصرف مسهل و بعد از تنقیه؛
  2. نوزادان: بلافاصله بعد از شیردهی، هیپوگلیسمی، نوزاد بیمار (لتارژی، عدم تحمل تغذیه، سپسیس)، بیماری های مادرزادی قلبی مانند بیماریهای سیانوتیک، نوزادان با علائم حیاتی ناپایدار، دیسترس تنفسی، زردی تشدیدیافته نوزادی.

مکانیسم های این نوع ماساژ به صورت برانگیخته شدن مارماها بوده که انرژی حیاتی یا پراناها را از طریق مسیرهای بیوانرژیک به اعضای داخلی رسانده و با ایجاد تعادل در آنها به حفظ تندرستی کمک می کنند و همراه با تغییرات فیزیولوژیکی مانند تغییرات هورمونی(کورتیزول، اپینفرین، نوراپینفرین)، فعال شدن سیستم پاراسمپاتیک، شل کردن عضلات، بهتر شدن هضم، افزایش اندورفین و کاهش درد، بهتر شدن خواب و کاهش امواج بتا مغزی، افزایش سروتونین و دوپامین، کاهش کورتیزول، توسیع عروق سطحی(افزایش جریان خون و لنف) و بهتر شدن سیستم ایمنی ،می باشند.  

3) دلک(ماساژ ایرانی)

مالش بدن یا دلک، یکی از اعمال یداوی پیشگیری و درمان است که برای تحلیل مواد زائد و یا حفظ رطوبات انجام می گیرد. تأثیرات مشابه دلک و ورزش باعث شده تا دلک نوعی از ورزش محسوب شود. این شباهت ها عبارتند از: تحلیل مواد زائد، رقیق کردن رطوبات، انتشار حرارت و محکم کردن عضلات و تاندون ها.

تأثیرات دیگری نیز وجود دارد که فقط از دلک ایجاد می شود ازقبیل: خارج کردن مواد زائد غلیظ و لزج، چاق یا لاغر کردن یک عضو و جذب ماده از قسمت های بالاتر به پایین که با روش های دیگر انجام شدنی نیست. دلک از دید ابن سینا جزء جدائی ناپذیر ورزش بوده که قبل و بعد از ورزش می بایستی انجام شود تا کمترین آسیب و بیشترین بهره از ورزش حاصل گردد. سه عامل کیفیت (صلب، معتدل و لین)، کمّیت (کثیر، معتدل و قلیل) و سرعت (سریع، معتدل و کُند) در تعیین نوع دلک مؤثرند.

"<yoastmark

ترکیب اجزای این سه عامل

با ترکیب اجزای این سه عامل، انواع مختلفی حاصل می شود که 9 حالت آن کاربردی است. هرکدام از این حالت ها به صورت موضعی یا کلی، با یا بدون روغن، با پارچه نرم یا زبر و یا با دست انجام می شود. دلک صلب برای تقویت عضلات به کار می رود و دلک لین برای نرم کردن اعضا، عضلات سفـت و دلک معتدل بینابین است. در دلک کثیر، حرارت بیشتر باعث لاغری می شود، ولی دلک قلیل باعث حفظ رطوبات و بالطبع فربهی می گردد. دلک با توسیع منافذ پوستی، تقویت حرارت غریزی، دفع مواد زائد، کشاندن مواد مزاحم به مناطق دورتر و تقویت هاضمه در ایجاد و حفظ تندرستی نقش دارد.

برخی ماساژهای سنتی دیگر ازجمله آنما (ژاپن)، ماساژ بومی تایلند و مالزی، شانتالا (برزیل) و لومی لومی دارای پشتوانه فکری – فلسفی هستند و می توانند به غنیتر شدن کاربرد ماساژ کمک کنند.

ادامه دارد …

منبع:

Bayat D, Hashemi M, Mahlooji K, Mohammadbeigi A, Parham M, Asghari M
Evaluation of mechanism and applications of different types of massage in
current medicine and traditional medicine.
Qom Univ Med Sci J 2019;13(5):33-44. [Full Text in Persian]

برچسب ها

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شش − شش =

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن